H λήξη του εμφυλίου πολέμου σηματοδότησε μία νέα περίοδο για την ελληνική οικονομία, αφού εξέλιπε πλέον ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για την επίτευξη της νομισματικής σταθεροποίησης και της παραγωγικής ανασυγκρότησης της οικονομίας. Παρά το ότι για αρκετά ακόμη χρόνια η πολιτική κατάσταση παρέμεινε ασταθής, άρχισαν να δημιουργούνται οι συνθήκες για μία από τις μακρύτερες περιόδους ταχείας οικονομικής ανάπτυξης και νομισματικής σταθερότητας που γνώρισε η νεότερη Ελλάδα. Επρόκειτο για ένα πραγματικό οικονομικό ‘θαύμα’.

Οι βάσεις για την εντυπωσιακή πορεία της ελληνικής οικονομίας στην εικοσαετία 1953-1973 τέθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1950. Αν δεν υπήρχαν ορισμένες κρίσιμες αποφάσεις και επιλογές στην περίοδο 1951-1953, και αν η μετέπειτα οικονομική πολιτική δεν χαρακτηριζόταν από συνέχεια και συνέπεια, η πορεία της ελληνικής οικονομίας ασφαλώς δεν θα ήταν τόσο θετική.

Η περίοδος 1953-1973 ήταν και μία από τις σπάνιες περιόδους που η οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδος δεν βασίστηκε στον εξωτερικό δανεισμό και δεν διακόπηκε από κρίσεις εξωτερικού χρέους. Η χρηματοδότηση των επενδύσεων έγινε μέσω της αύξησης των εγχώριων αποταμιεύσεων. Αυτό επέτρεψε μία μακρά περίοδο ταχείας οικονομικής ανάπτυξης χωρίς προβλήματα στο ισοζύγιο πληρωμών και το εξωτερικό χρέος. Βεβαίως το εμπορικό ισοζύγιο παρέμενε έντονα ελλειμματικό, παρά τη βιομηχανική ανάπτυξη που βασίστηκε κυρίως στην υποκατάσταση των εισαγωγών. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο προσδιορίζει τη συσσώρευση εξωτερικού χρέους, ήταν σχετικά χαμηλό. Ο λόγος ήταν τα εξωτερικά πλεονάσματα από τη ναυτιλία και τον τουρισμό, καθώς και τα μεταναστευτικά εμβάσματα. Η δε χρηματοδότηση των ελλειμμάτων του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών δεν έγινε με εξωτερικό δανεισμό, όπως στο παρελθόν, αλλά με άμεσες ξένες επενδύσεις και αυτόνομες εισροές κεφαλαίου από το εξωτερικό.

Οι παράγοντες που επηρέασαν την εξέλιξη αυτή ήταν πολλοί. Σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι διεθνείς πολιτικοί και οικονομικοί θεσμοί που δημιουργήθηκαν μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Θεσμοί που δεν απέτρεψαν μεν τον Ψυχρό Πόλεμο, αλλά περιόρισαν τις συνέπειές του και οδήγησαν σε στενή πολιτική και οικονομική συνεργασία των οικονομιών της Δυτικής Ευρώπης, της Ιαπωνίας και άλλων οικονομιών της νοτιοανατολικής Ασίας, όπως η Κορέα, υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. Ο ΟΗΕ, το σύστημα του Bretton Woods, ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), το Βορειοατλαντικό Σύμφωνο, οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες αποτέλεσαν τους κυριότερους από αυτούς τους θεσμούς. Προώθησαν την πολιτική, αμυντική και οικονομική συνεργασία μεταξύ των χωρών του Δυτικού κόσμου, περιόρισαν τις επιπτώσεις του Ψυχρού Πολέμου, και εμπέδωσαν την ειρήνη και το ελεύθερο εμπόριο.

Επίσης, κρίσιμο ρόλο έπαιξε το μετεμφυλιακό πολιτικό και κοινωνικό καθεστώς της Ελλάδας και ο ρόλος που διαδραμάτισε στην ενθάρρυνση των ιδιωτικών επενδύσεων. Τα χαρακτηριστικά της περιόδου αυτής ήταν επίσης η προώθηση των δημοσίων επενδύσεων υποδομής, η μακρά ειρηνική περίοδος, το θετικό διεθνές οικονομικό περιβάλλον και ιδιαίτερα η ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου και η πτωτική τάση των σχετικών τιμών των πρώτων υλών. Τέλος, υπήρξε σχετικά ελεύθερη λειτουργία των αγορών και βελτίωση της αποτελεσματικότητας της ελληνικής δημόσιας διοίκησης.

Η δραχμή, μετά την υποτίμηση του 1953 και τη νομισματική μεταρρύθμιση του 1954, συνδέθηκε στενά με το κυρίαρχο διεθνές νόμισμα, το δολάριο, και διατήρησε σταθερή την ισοτιμία της με αυτό για δύο ολόκληρες δεκαετίες. Μέσω του δολαρίου, η σχέση της δραχμής διατηρήθηκε σταθερή και με το χρυσό, κάτι που αποτελούσε επιδίωξη της ελληνικής νομισματικής πολιτικής τουλάχιστον από το 1879. Η εσωτερική αξία της δραχμής επίσης διατηρήθηκε σχετικά σταθερή. Ο ετήσιος ρυθμός πληθωρισμού παρέμεινε σε πολύ χαμηλά επίπεδα, και η περίοδος 1953-1973 ήταν μία από τις σπάνιες περιόδους που ο μέσος ετήσιος πληθωρισμός στην Ελλάδα δεν υπερέβαινε τον πληθωρισμό των ανεπτυγμένων ευρωπαϊκών οικονομιών και των ΗΠΑ.

Ακόμη και η κατάλυση της δημοκρατίας το 1967, με το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου, δεν στάθηκε ικανή να διακόψει την περίοδο της ταχείας οικονομικής ανάπτυξης. Οι κυβερνήσεις των πραξικοπηματιών σε μεγάλο βαθμό συνέχισαν την πολιτική της προηγούμενης δεκαπενταετίας, παρά το ότι η υπερβολική δημοσιονομική και πιστωτική επέκταση που υιοθέτησαν, καθώς και η στροφή στη χρηματοδότηση της κατανάλωσης και των κατασκευών, οδήγησε σε υπερβολές που εκδηλώθηκαν με διεύρυνση των ελλειμμάτων του ισοζυγίου πληρωμών και την έκρηξη του πληθωρισμού στις αρχές της δεκαετίας του 1970.

Η περίοδος αυτή τελείωσε το 1973, με την κατάρρευση του συστήματος σταθερών ισοτιμιών του Bretton Woods, η οποία οδήγησε αρχικά σε μεγάλη διεθνή νομισματική αστάθεια, με την πρώτη διεθνή πετρελαϊκή κρίση και τα επεισόδια διεθνούς στασιμοπληθωρισμού που προκάλεσε, και με τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, τα οποία επιτάχυναν την κατάρρευση το μετεμφυλιακού καθεστώτος και την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα.

Σύνδεσμος στις Διαφάνειες της Διάλεξης